Şirket Evliliği nedir?

Şirketlerde tıpkı kişiler gibi evlenebilir (devir ve birleşme), boşanabilir (tam bölünme) ya da varlıklarını daha karlı yönetmek için bir süre ayrı yaşayabilirler (kısmi bölünme). Küreselleşen ekonomilerde şirketler artan rekabet ortamında ayakta kalabilmek ve varlıklarını devam ettirebilmek için birleşme yoluna gidiyorlar. İş dünyasında ise bu birleşme şirket evliliği olarak adlandırılmakta. Şirket evlilikleri konusunda en çok tercih edilen sektörler ise ‘ Telekomünikasyon, finans sektörü, emlak, enerji sektörü, inşaat ve medya’ olarak görülmekte.

Şirket Evliliklerinin Amaçları

Şirket evliliklerinin nedenleri konusunda farklı biçimlerde ifade edilmiş birçok yaklaşım bulunmakta. Gerçekte ise şirketlerin birleşmesinin altında yatan neden, şirketlerin bu günkü net piyasa değerlerini arttırmaktır. Her şirket bu hedef doğrultusunda diğer bir şirkete yatırım yapar. Şirketleri evliliğe iten başlıca sebepleri incelemek gerekirse:

Büyük ölçekte faaliyette bulunmanın sağladığı avantajlar: Birleşmeler büyük ölçekte faaliyette bulunma avantajlarından yararlanma olanağı sağlıyor. Büyük ölçekte faaliyette bulunma mevcut makine ve gereçlerin daha verimli bir şekilde kullanılmasına olanak tanımakta. Şirket evlilikleri, firmalar arası teknik bilgi akışını kolaylaştırdığı gibi araştırma ve geliştirme projelerinin uygulanmasına da olanak veriyor. Birleşme öncesinde ölçeği küçük olduğu için ekonomik bulunmayan ARGE projeleri, birleşmeyle ekonomik hale gelerek finansmanı daha kolay sağlanıyor. Bir başka olumlu nokta ise pazarlama fonksiyonunun daha etkili yürütülmesine olanak tanımasıdır. Örgütlenme noktasında da birleşmeler önemli tasarruflar sağlıyor. Ayrıca alımların artmasıyla toptan alınan girdinin daha ucuza mal olması da bir başka birleşme avantajı.

Finansal nedenler: Hızla büyüyen işletmeler büyümelerini gerçekleştirmede gerekli olan kaynağı bulmakta güçlüklerle karşılaşıyorlar. Bu durumda büyümeyi durdurmak yerine büyümeyi sağlayacak finansman ihtiyacını, likiditesi yüksek şirketlerle birleşerek çözüme kavuşturuyor. Birleşen işletmeler ayrı ayrı sağlayacakları finansman imkânlarını, şirket evliliği yoluyla daha kolay ve daha uygun şartlarla ve daha büyük miktarlarda fonlara ulaşma olanağı buluyor.

Vergi avantajları: Vergi avantajlarından faydalanma, birçok birleşme kararının verilmesinde önemli rol oynamıştır. Şirket evliliklerinde vergilerin etkilerinin araştırıldığı bir çalışmada ABD’de 1940’larda gerçekleşen 2000 şirket birleşmesinin dörtte birinde vergi avantajının etkili olduğu görülmüştür.

Çeşitlendirme yaparak riski azaltma avantajı: Hızlı büyümeyi gerçekleştirmek isteyen işletmelerin pek azı, içsel büyümeyle çeşitlendirmeye gidebilecek örgütsel, teknolojik ve mali imkânlara sahip. Bu nedenle birleşmeyle çeşitlenme yapmak, pek çok işletme için tek yol oluyor.

Yetenekli yönetime sahip olma: Yetenekli bir yönetimden yoksun olan ve yüksek yetenekli yöneticileri istihdam etme olanakları sınırlı olan firmalar, birleşme yoluyla yönetim sorunlarına çözüm bulabilirler.

Psikolojik etmenler: Kişinin, yönetim veya finans alanındaki yeteneklerini gösterme arzusu, daha büyük bir organizasyonu yönetme tutkusu, firmanın devamını emniyet altına alma duygusu, demode olma kaygısı gibi kişisel güdülenmeler de birleşme kararlarında etkili olabilmekte.

Dünyada ve Türkiye’de şirket evlilikleri

20.yüzyılın ortalarında şirketlerin çok uluslu hale gelmesinin yanı sıra, bilişim teknolojisindeki gelişim, ucuz ulaşım şirketler arasında evliliklerin olmasına yol açtı. 20. yılın son çeyreği ise önemli sayıda şirket evliliklerine tanıklık etti. O dönemde ABD’de sadece 173 milyar dolar değerinde 3336 birleşme işlemi yapıldı. ABD’de başlayan şirket evlilikleri daha sonra hızla Fransa, Almanya ve Japonya’da tırmanışa geçti.
    Bugüne kadar Dünya üzerindeki en pahalı şirket evliliğini Amerikan Online, Time Warner'ı satın alarak yaptı. Düğünün maliyeti yaklaşık 165 milyar dolar olarak gerçekleşti. Ama oluşan yeni şirketin borsada hisseleri tavan yaptı ve şirketin piyasa değeri 340 milyar doların üzerine çıktı. Bu da bir şirket evliliğinin hissedarlara neler kazandırabileceğini gösteriyor. Bunun dışında dünya Avrupa’da başarılı olmuş şirket birleşmelerine örnek;
ABD petrol devlerinden Chevron ve Gulf birleşti
ABD’nin dev grubu General Electric, RCA ile birleşti
Uluslar arası şirket birleşmeler arsında finansta Citigroup (ABD) , Schroders
(İngiltere), BSCH (ispanya), Meridional (Brezilya)

TÜRKİYE’DE ŞİRKET BİRLEŞMELERİ

  Türkiye’deki ilk birleşme örneği Avusturya –Osmanlı Bankası ile Bank-i Osman-i Şahane’nin 1874 yılında gerçekleştirdikleri birleşmedir.

Türkiye’de şirket birleşmeleri gelişme aşamasında olan bir konudur. Ülkemizde kurumsallaşma konusunda eksiklik, kurucuların şirketlerine feodal bağlılığı ve en zor şartlarda bile satmak istememesi, ortaklık kültürünün zayıf oluşu ve küreselleşmenin tam olarak anlaşılamaması şirket birleşmelerinin önündeki engellerdir.

Opar’ın TOFAŞ bünyesine alınması, Boyner Holding’e Beymen, Benetton ve Divarese’nin B.B.A. A.Ş. adı altında birleştirilmesi, Sabancı Grubu içinde Dusa’nın Kordsa bünyesine alınması aynı grup içinde yer alan şirketlerin birleşmesine örnek teşkil etmektedir. Ancak bunun yanı sıra Koç  ve Sabancı  gibi ülkemizin önde gelen holdingleri gruplararası evliliklere de sıcak baktıklarını açıklamaktadır. Hükümetlerin de vermiş olduğu destek ile Koç Holding’ te Sabancı Holding’ te olduğu kadar daha küçük ölçekli birçok sektörde de birleşmeler yaşanmaktadır.

Türkiye’de ise şirket evlilikleri Avrupa’ya nazaran daha az yapılmakta. Fakat son zamanlarda değişen Türk ekonomisi, yabancı şirketlerin ilgisini çekerek şirket evliliklerine olanak tanımıştır. Türkiye’deki şirket evlilikleri;

Aviva ve Ak emeklilik birleşti Avivasa oldu.
Yunan petrol şirketi Shell ve Türk petrol şirketi Turcas’ın birleşme
2004 yılından itibaren Aycell ve Aria’nın  Avea olarak faaliyetlerini sürdürmesi de birleşerek sinerji yaratan  bir diğer örnektir.
Basketbolda Ülkerspor ile Fenerbahçe birleşmesi

Türkiye’deki şirket evliliklerinden sadece bir kısmı diyebileceğimiz bu birleşmelerin dışında da gündemde olan evlilik planları vardır.